Tanıtım filminin kullanım hakları ve müzik lisansı kime ait?

Kısa cevap: Bir ajansın çektiği filmin hakları, yazılı sözleşmede nasıl düzenlendiğine bağlıdır. Filmi üreten taraf eser üzerindeki haklarla başlar; müşteri, sözleşmede belirtilen alan, süre ve kanallar için kullanım hakkı alır ya da mali hakları yazılı bir devirle devralır. Müzik lisansı ayrı bir hak türüdür ve filmin kullanım alanıyla uyumlu olmalıdır. Bu yazı genel bilgidir, hukuki tavsiye değildir.

"Film benim, çünkü parasını ben ödedim" düşüncesi çok yaygındır, ama hukuken tam olarak böyle işlemez. Bir eserin üzerindeki haklar birkaç ayrı bileşenden oluşur ve her biri farklı biçimde devredilebilir ya da lisanslanabilir. Bu yüzden bir tanıtım filminin kime ait olduğunu sormak yerine "hangi hak, kimde ve sözleşmede nasıl yazılı?" sorusunu sormak daha doğrudur. Bu yazıda hak türlerini tablo hâlinde ayırıyor, müzik lisansının neden ayrıca ele alınması gerektiğini anlatıyoruz. Yazı bilgilendirme amaçlıdır; sözleşmenizi imzalamadan önce hukuk danışmanınıza başvurmanızı öneririz. Kendi projeniz için kapsam ve hak düzenlemesini netleştirmek isterseniz teklif talebinde bulunabilirsiniz.

Bir tanıtım filminde hangi haklar söz konusudur?

Bir tanıtım filminde birden fazla hak bir arada bulunur: filmin kendisi üzerindeki haklar, filmde kullanılan müzik üzerindeki haklar, filmde görünen kişilerin görüntü hakları ve varsa filmde yer alan marka veya mekân gibi unsurların hakları. Her birinin sahibi farklı olabilir.

Bu nedenle "film kime ait?" sorusunun tek bir cevabı yoktur. Film, yapım ekibinin yaratıcı emeğiyle ortaya çıkan bir eserdir; müzik başka bir sanatçıya veya lisans sağlayıcıya ait olabilir; filmde yer alan çalışanlar kendi görüntüleri üzerinde söz sahibidir. Her bileşenin sözleşmede ayrı ele alınması gerekir. Genel kapsam için prodüksiyon sözleşmesi maddeleri yazısına bakabilirsiniz.

Hak türleri kimde, nasıl yazılır?

Aşağıdaki tablo hak türlerini, genel olarak kimde bulunduğunu ve sözleşmede nasıl yazılması gerektiğini özetler. Tablo genel bir çerçevedir; kesin hukuki sonuç sözleşme metnine ve ilgili mevzuata bağlıdır.

Tabloda görüldüğü gibi, filmin kullanım hakkı ile filmde kullanılan müzik lisansı ayrı satırlardır. Biri diğerini otomatik olarak kapsamaz. Türkiye'de bu haklar 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ile düzenlenir; kanun, mali haklara ilişkin sözleşmelerin yazılı yapılmasını ve devredilen hakların ayrı ayrı gösterilmesini şart koşar. Kanunun güncel metnine mevzuat.gov.tr üzerinden ulaşabilirsiniz.

Kullanım hakkı alanı, süresi ve kanalları neden yazılmalı?

Kullanım hakkı, filmi nerede, ne kadar süreyle ve hangi kanallarda gösterebileceğinizi belirler. Sözleşmede bu üç unsurun yazılı olması, ileride "filmi şu mecrada kullanabilir miyim?" tartışmasını önler.

Şu soruların her birine yazılı bir cevap vermek gerekir:

• Film hangi kanallarda kullanılacak: web sitesi, sosyal medya, fuar, sunum, televizyon?
• Kullanım süresi sınırlı mı, yoksa süresiz mi?
• Kullanım bölgesi belirli mi, yoksa sınırsız mı?
• Filmin kesitleri, dikey versiyonları ve altyazılı hâlleri aynı hak kapsamında mı?
• Filmi üçüncü bir tarafa (örneğin bir iş ortağına) devretmek veya paylaşmak mümkün mü?

Bu soruların cevabı, projenin kullanım planına göre değişir. Planınız net değilse, sözleşme aşamasında bunu açıkça konuşmak, sonradan ek lisans ihtiyacı çıkma ihtimalini azaltır.

Müzik lisansı neden ayrı bir konudur?

Müzik, filmin en çok telif sorunu çıkaran unsurudur. Bir müzik parçasını filmde kullanabilmek için, parçanın sahibinden veya lisans sağlayıcıdan o kullanım için izin almak gerekir. Bu izin çoğu zaman belirli kullanım alanlarıyla sınırlıdır.

Bir filmin web sitesinde kullanılması için alınan lisans, aynı filmin televizyonda veya ücretli reklam olarak yayınlanması için yeterli olmayabilir. Aynı şekilde, süresi sınırlı bir lisans, sürenin bitiminde filmin yayından kaldırılmasını gerektirebilir. Bu nedenle müzik lisansının kapsamı, filmin kullanım planıyla birlikte düşünülmelidir. Müzik seçimi ve ses tasarımını tanıtım filminde müzik ve ses tasarımı yazısında ayrıca inceliyoruz. Lisansın tam kapsamı için ilgili lisans belgesini incelemeniz gerekir.

Çalışan ve müşteri görüntüleri için hangi izinler gerekir?

Filmde kişilerin yüzü görünüyorsa, bu kişilerin görüntüsünün kullanımına dair onay alınması gerekir. Konu hem kişilik hakları hem de kişisel verilerin korunması mevzuatıyla ilgilidir: tanınabilir bir kişinin görüntüsü, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında kişisel veri sayılır. Güncel düzenlemeler için KVKK Kurumu ve mevzuat.gov.tr kaynaklarına bakmanızı, özel durumlar için hukuk danışmanınıza başvurmanızı öneririz.

Pratikte yapılacak şey nettir: çekimden önce filmde görünecek kişilerden yazılı onay almak ve bu onayın kullanım kapsamını (hangi film, hangi kanal, ne süre) belirtmek. Kurumsal çekimlerde çalışan izin süreçlerini kurumsal çekimde görüntü izinleri yazısında ayrıntılı ele aldık. Çekim günü bu onayların elde hazır bulunması, günün akışını da hızlandırır.

Ham görüntü kime aittir, teslim edilirse ne olur?

Ham görüntü, filmin çekimden gelen, kurgulanmamış hâlidir. Haklar açısından ham görüntü de film gibi değerlendirilir; dosyaların müşteriye teslim edilmesi, üzerindeki hakları kendiliğinden devretmez. Teslim edilen ham görüntünün hangi amaçla kullanılabileceği sözleşmede yazılmalıdır.

Bizde ham görüntü talep üzerine teslim edilir. Talep edildiğinde, teslim edilen görüntünün kullanım kapsamı da ayrıca netleştirilir. Örneğin ham görüntüyü arşiv amaçlı mı saklayacaksınız, yoksa başka bir kurguda mı kullanacaksınız? İkinci durumda ayrı bir kullanım düzenlemesi gerekebilir. Bu konuyu çekim öncesi netleştirmek, sonraki aşamalarda sürpriz yaşanmasını önler.

Hava çekimi görüntülerinin hakları farklı mıdır?

Hayır; hava çekimi görüntüleri, filmin diğer görüntüleriyle aynı hak kapsamında ele alınır. Drone ile çekilen bir plan da aynı filmin bir parçasıdır ve aynı kullanım hakkı çerçevesinde teslim edilir.

Farklı olan, hava çekiminin ayrıca uçuşa dair mevzuat, sigorta ve pilot belgesi gerektirmesidir; bunlar hak değil, operasyon konularıdır. Bizde her uçuş üçüncü taraf mesuliyet sigortası kapsamındadır ve belgeler talep üzerine paylaşılır. Hava çekimi ister tek başına bir hizmet olarak (drone çekimi) ister bir filmin parçası olarak alınsın, kullanım hakkı aynı mantıkla yazılır.

Hak sorunları en sık nerede ortaya çıkar?

Pratikte üç durum öne çıkar. Birincisi, film başka bir kanalda kullanılmak istendiğinde sözleşmedeki kullanım alanının dar kalmasıdır; örneğin web sitesi için çekilen film sonradan ücretli bir yayında kullanılmak istenir. İkincisi, müzik lisansının süresinin dolması ve filmin yayından kaldırılması gerekmesidir. Üçüncüsü, filmde görünen bir kişinin onayını geri çekmek istemesidir.

Üçünün de çözümü aynıdır: ihtimalleri sözleşme aşamasında konuşmak ve yazıya dökmek. Kullanım planınız değişebilecekse bunu ajansa baştan söyleyin; lisans ve hak kapsamı buna göre geniş tutulabilir.

Sözleşmede hak maddesini yazarken hangi kontrol listesini kullanmalıyım?

Aşağıdaki liste, hak maddesini imzadan önce gözden geçirmeniz için hazırlandı.

• Filmin eser sahipliği ve müşteriye verilen kullanım hakkı ayrı yazılı mı?
• Kullanım alanı, süresi, kanalları ve bölgesi belirtilmiş mi?
• Kesitler, dikey versiyonlar ve altyazılı versiyonlar kapsamda mı?
• Müzik lisansının kapsamı ve süresi yazılı mı?
• Müzik lisansı, filmin kullanım planıyla uyumlu mu?
• Filmde görünen kişilerin onayı alındı mı ve kapsamı yazılı mı?
• Ham görüntü teslimi ve sonraki kullanım hakkı düzenlenmiş mi?
• Hak devri veya paylaşımı (iş ortağı, bayi) için hüküm var mı?
• Lisans süresi dolduğunda ne yapılacağı belli mi?
• Hukuk danışmanınız metni okudu mu?

Listedeki her "hayır", imzadan önce konuşulması gereken bir başlıktır.

AirviewTR bu süreci nasıl yönetir?

AirviewTR, Gaziantep merkezli; yer çekimi, hava çekimi ve post prodüksiyonu tek ekipte yürüten bir video prodüksiyon ajansıdır. Hak ve lisans konularını teklif ve sözleşme aşamasında yazılı olarak ele almanızı öneririz; böylece filmin nerede, ne süreyle ve hangi kanallarda kullanılacağı baştan görünür olur.

• Yer çekimi: Ana anlatı, röportajlar ve detay planlar Sony A7C II ile çekilir. Proje kapsamına göre 2-4 kişilik ekip sahada çalışır.
• Hava çekimi: Havadan görüntüler DJI Mini 5 Pro ile 4K, 10-bit D-Log M olarak kaydedilir ve filmin diğer görüntüleriyle aynı hak çerçevesinde ele alınır. Kurucumuz Taha Çalışkan İHA-1 ticari İHA pilot sertifikasına sahiptir.
• Post prodüksiyon: Kurgu ve renk DaVinci Resolve üzerinde tamamlanır. Müzik seçiminde lisans kapsamı, filmin kullanım planına göre değerlendirilir. 2 ücretsiz revizyon turu vardır.

Ham görüntü talep üzerine teslim edilir. Süreç; keşif görüşmesi, konsept ve senaryo, çekim planı, çekim, kurgu ve teslim adımlarından oluşur. Teklif taleplerine aynı gün yanıt veririz.

Sık sorulan sorular

Film teslim edildikten sonra sonsuza kadar kullanabilir miyim?

Bu, sözleşmenizdeki kullanım hakkı süresine bağlıdır. Kullanım süresi sınırsız olarak yazılabilir ya da belirli bir süreyle sınırlandırılabilir. Müzik lisansının süresi de ayrıca kontrol edilmelidir; ayrıntılar sözleşmede yazılıdır.

Film için kullanılan müzik, filmi her kanalda yayınlamama izin verir mi?

Her zaman değil. Müzik lisansı belirli kullanım alanlarıyla sınırlı olabilir. Filmi hangi kanallarda yayınlayacağınızı baştan söylerseniz, müzik seçimi ve lisans buna göre planlanabilir.

Filmdeki çalışanların izni kim alır?

Sorumluluk sözleşmede belirtilir. Çekimden önce, filmde görünecek kişilerden yazılı onay alınması gerekir. Bu onayların kapsamı ve kimin tarafından toplanacağı çekim planı aşamasında netleştirilir; ayrıntılar kurumsal çekimde görüntü izinleri yazımızda.

Ham görüntüyü başka bir ajansa verebilir miyim?

Ham görüntünün üçüncü bir tarafa verilmesi, sözleşmedeki kullanım hakkına bağlıdır. Bizde ham görüntü talep üzerine teslim edilir; teslim sırasında kullanım kapsamının da yazılı olarak netleştirilmesini öneririz.

Ödeme koşulları nasıl işliyor?

Ödeme planı teklifte yazılı olarak belirtilir. Paketlerin başlangıç fiyatları için fiyatlar sayfasına, genel sorular için sık sorulan sorular sayfasına bakabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir; kesin hukuki sonuç sözleşme metnine ve güncel mevzuata bağlıdır. Hak ve lisans konularında hukuk danışmanınıza başvurmanızı öneririz. Projeye özel kapsam teklif görüşmesinde netleşir.

Projeniz için kalem kalem bir teklif ister misiniz? Teklif alın, talebinize aynı gün yanıt verelim. Satın alma sürecinin bütünü için video prodüksiyon hizmeti satın alma rehberine bakabilirsiniz.